رویکرد طرحوارهدرمانی
رویکرد طرحوارهدرمانی (Schema Therapy) یک رویکرد درمانی تلفیقی است که توسط جفری یانگ توسعه یافته و ترکیبی از عناصر شناختدرمانی، رفتاردرمانی، روانکاوی و گشتالتدرمانی است. این روش برای درمان اختلالات روانی مزمن و الگوهای رفتاری تکراری و ناسازگار، بهویژه در اختلالات شخصیت و مشکلات عمیق هیجانی، به کار میرود.
اصول اصلی طرحوارهدرمانی
۱.طرحوارههای ناسازگار اولیه: این طرحوارهها باورها و احساسات عمیق و پایداری هستند که معمولاً در دوران کودکی شکل میگیرند و در بزرگسالی مشکلاتی ایجاد میکنند. نمونههایی از این طرحوارهها شامل رهاشدگی، بیاعتمادی، نقص و شرم، وابستگی، شکست، استحقاق، خودکنترلی ناکافی و غیره هستند.
۲.حالتهای طرحوارهای (مودها): افراد در موقعیتهای مختلف بین حالتهای هیجانی متفاوتی نوسان میکنند، مثل کودک آسیبپذیر، کودک عصبانی، والد منتقد، بزرگسال سالم. هدف درمان این است که فرد یاد بگیرد حالتهای سالم را تقویت کند.
۳.نیازهای هیجانی برآوردهنشده: طرحوارههای ناسازگار اغلب به دلیل برآوردهنشدن نیازهای اولیه هیجانی مانند امنیت، محبت، پذیرش و استقلال شکل میگیرند.
۴.مقابلههای ناکارآمد: افراد برای کنار آمدن با طرحوارههایشان سه روش مقابلهای دارند:
•تسلیم (تطبیق با طرحواره): تکرار همان الگوهای مخرب گذشته.
•اجتناب (فرار از موقعیتهای تحریککننده طرحواره): مانند دوری از روابط عاطفی برای اجتناب از طرد شدن.
•جبران افراطی (رفتارهای افراطی مخالف طرحواره): مثلاً فردی که احساس بیارزشی دارد، ممکن است به موفقیتهای افراطی روی بیاورد.
اهداف و روشهای درمانی
درمانگر در طرحوارهدرمانی تلاش میکند با استفاده از تکنیکهایی مانند بازوالدگری محدود (Limited Reparenting)، تصویرسازی ذهنی (Imagery Rescripting)، مقابله با والد منتقد درونی و تمرینات رفتاری، به مراجع کمک کند طرحوارههای ناسازگار خود را اصلاح کند و نیازهای هیجانیاش را به شیوهای سالم برآورده سازد.
طرحوارهدرمانی برای درمان اختلالات **شخصیت مرزی، افسردگی مزمن، اضطراب، مشکلات رابطه ای و حتی وسواس و اعتیاد بسیار موثر شناخته شده است.
